Yılbaşı ve Noel Arasındaki Fark Ne? Noel Baba Gerçekten Var Mıydı, Varsa Türk Müydü?

Noel gelenekleri bugüne kadar nasıl değişerek geldi?


Noel, Türkiye’de kutlanmaz, yılbaşı kutlanır. Ya da biz öyle deriz. Fanatik islamcılar yılbaşını hristiyan bayramı diye kutlamaz, kutlayanlar islamcıların noelle yılbaşını karıştırdığını söyler. Peki yılbaşı, noel, Aziz Nicholas Günü ve Yuletide nedir ve hepsini birbiriyle karıştırmamızın sebebi nereden geliyor, yılbaşında çam ağacı geleneği ne kadar eski ve noel baba gerçekten de var mı? Eğer ki varsa, Türk müydü?

İsa'nın Doğumu

Öncelikle anlamamız gereken konu, aralık ayında pek çok önemli gün vardır vebu günler farklı kültürlerde, farklı amaçlarla kutlanmıştır. Son birkaç yüzyılda pek çok kültürün iç içe geçmesiyle bu günlerin asıl kutlanma amaçları, biçimleri ve hatta kutlanıldığı tarihler değişmeye başlamıştır.

Hristiyanlıkta İsa’nın dünyaya 24 aralığı 25 aralığa bağlayan gece geldiğine inanılır ve bu nedenle 24 aralık Noel Arifesi (Christmas Eve) ve 25 aralık Noel Günü (Christmas Day) olarak kutlanır.

Aziz Nikolas

Noel baba, ya da bugün pek çok kültürde var olan hediye getiricilerin ilham kaynağı olan Aziz Nikolas (St Nicholas), günümüzde Türkiye sınırları içerisinde bulunan Patara’da MS 280’de bir Yunan olarak doğdu ve hayatını Antalya-Demre’de bulunan bir kilisenin rahibi olarak geçirdi. MS 303’te Pagan Roma İmparatorluğunun hristiyan vatandaşlarına karşı gerçekleştirdiği Büyük Zulüm sırasında kilisenin önde gelen savunucularından biri oldu. 313 yılına kadar bu başkaldırısından dolayı hapis yattı, 6 Aralık 343 tarihinde hayata gözlerini yumdu. Yaşamı boyunca pek çok mucizeyi gerçekleştirdiğine inanıldı; yetim çocukların, denizcilerin ve mahkumların koruyucusu olarak her yıl, ölüm tarihi olan 6 aralıkta, Aziz Nikolas Gününde anıldı.

Roma İmparatorluğunda Hristiyanlar

Bunun yanında, Roma İmparatorluğu’nda yılın ilk ayı mart olarak kabul edilirken, bazı karışıklıklardan dolayı ocak ve şubat aylarının takvime eklenmesine karar verildi ve ilk ay ocak ayı oldu. Bu sebeple 1 ocakta yeni yıl şenlikleri kutlanmaya başlandı. Ancak kilise, 567 yılında yılbaşını Noel Günü olan 25 aralığa taşımaya karar verdi. Yılbaşı, 1582 yılındaki Gregoryen takvimine geçişe dek 1 ocak yerine Noel Günü olan 25 aralıkta kutlandı.

Germen Halkların Yule kutlaması

Bir diğer önemli kutlama ise Kuzey Avrupa’dan geliyordu. Avrupa’nın pagan Germen halkları, Roma İmparatorluğu’nun çöküşünden sonra, aralık ayında Yuletide adında bir kutlama gerçekleştirmeye başladılar. Bunun sebebi günlerin kısalmasının bitip uzamaya başlaması (21 aralık ekinoksu) ve böylece yakında havanın ısınıp ekinlerin yeşillenmeye başlayacak olmasıydı. Germen halkların zamanla Hristiyan olması ile birlikte Pagan Yuletide kutlamaları kendini Neol Günü’ne bıraktı. Diğer pek çok gelenek, inanç ve dekorasyon da Noel Günü ile birleşti.

Ortaçağda Aziz Nikolas ve kötü çocukları cezalandıran yardımcısı

Aziz Nikolas’a geri dönecek olursak, 6 Aralık 343’deki ölümünün ardından, Aziz Nikolas Günü olarak bilinen  günde pek çok efsane ile anılır olmuştu. En ünlüleri arasında genç kızları fuhuştan kurtarmak ve babaları tarafından öldürülen 3 genç çocuğu diriltmek vardı. Zamanla kızgın ve  imparatorluğa karşı ayaklanmış hali kaybolup; daha sevecen, güler yüzlü, yetimlere ve zavallı çocuklara hediyeler getiren bir aziz halini almıştı. Hikayeleri Kuzey Avrupa’ya ilerledikçe, Odin gibi, oranın yerel kahramanları ile birleşti, fiziksel ve güçsel özelliklerini aldı. Ortaçağda Aziz Nikolas; beyaz, uzun bir sakala sahipti, uçabiliyordu ve çocuklara hediyeler getirip ilahiler söyleyerek onların dinden sapmasını önlüyordu. Bunun yanında farklı isimlerle anılan bazı yardımcıları vardı (Krampus, Belsnickle, Hans Trapp) ve eğer çocuklar yıl boyunca iyi davranmamış ise yardımcıları çocukları cezalandırıyordu. Aziz Nikolas kışın sona ermesini kutlama ve Noel ile de bağdaştırılmaya başlamıştı.

Father Christmas

1582’ye dek, Noel Günü olan 25 aralıkta kutlanmış olan yılbaşı, tekrar 1 ocakta kutlanmaya başlamıştı. Avrupa'da protestanlığın yükselmesi ile Aziz Nikolas, dini yönlerini kaybetti ve çocuklara hediye getiren, süper güçlere ve yardımcılara sahip sevecen bir dedeye dönüştü. Farklı ülkelerde farklı isimlerle anılıyordu (Sinterklaas, Father Noel, Grandfather Frost) ve farklı güçlere, farklı yardımcılara sahipti. Bazı ülkelerde yanında at ya da geyikle geziyordu. Normalde 6 aralık olan Aziz Nikolas gününün tarihi de ülkeden ülkeye değişmeye başlamıştı. İngiltere, modernleştirilmiş bir Aziz Nikolas’ı Father Christmas adıyla on altıncı yüzyıldan itibaren 6 aralık Aziz Nikolas Günü yerine 25 aralık Noel Gününde anmaya başladı.  İngiltere'nin Noel Babası Father Christmas, Noel’e huzur, neşe, iyi yemek, şarap ve şenlik getiriyordu.

Kuzey Avrupa'da egzotik kabul edilen tarçın, nar, limon ve portakalla süslenmiş bir noel ağacı

İngiltere’nin takvimsel değişimini pek çok ülke takip etti. Noel’in tanımı da geçmişe göre çok değişmişti. Kilise’de değilseniz noel, sevdiklerinizle ziyafet çekip birbirinize hediyeler vermek, ağacı pahalı egzotik meyve ve baharatlarla (tarçın, mandalina, kuru portakal) süslemek demekti. Noel, yalnızca Noel arifesi ve Noel gününde kutlanmıyor, yılbaşını kapsayacak şekilde toplam 12 gün boyunca kutlanıyordu.

'Aziz Nikolas'ın Ziyareti', diğer ismi ile 'Noel'den Önceki Gece'

On dokuzuncu yüzyıl boyunca çoğunlukla ABD'de yazılan şiir ve hikayeler, bugünkü modern Noel Babayı (Santa Claus) hızla oluşturmaya başladı. Washington Irving'in “Bir New York Tarihi” adlı kitabında Saint Nicholas’ın New York’ta çocuklara hediye dağıttığından bahsediliyordu.

Clement Clarke Moore, Noel Baba’nın Finlandiya versiyonundaki gibi ren geyiklerine binebileceğini hayal etti. Yarattığı sekiz Ren geyiğine Dasher, Dancer, Prancer, Vixen, Comet, Cupid, Donder, Blitzen isimlerini verdi. 1822 yılında bu hikayesini “Aziz Nikolas’ın Ziyareti” (The Night Before Christmas) adıyla yayınladı.

Thomas Nast'ın hayalindeki Noel Baba

Thomas Nast, onu kırmızı kıyafetler giymiş, neşeli, tombul bir büyükbaba olarak karikatürize etti ve kuzey kutbunda yaşadığını hayal etti. Louisa May Alcott, Noel babanın oyuncak yapmasına yardımcı olacak elfleri hayal etti. Bunun için Germen ve İskandinav mitolojisindeki elflerden ilham aldı. L. Frank Baum, 1902’de yayınladığı  “Noel Baba’nın Hayatı ve Maceraları” adlı kitabında Noel babayı hediye dolu, uçan bir kızakla hayal etti. Noel baba, kapıyı kilitli bulursa evlere bacadan giriyordu. Noel babanın eve bacadan girmesi literatürde ilk kez kullanılsa da, Germen efsanelerinde bazen dile getirilirdi. Bunun dışında Noel baba, yıl boyunca elf yardımcılarıyla çalışıp, noel arifesinde çocuklara vermek üzere oyuncak üretiyordu.

Robert Lewis May, 1939’da yayınlanan “Kırmızı Burunlu Ren Geyiği, Rudolph” adlı kitabında Noel Baba’nın sekiz ren geyiğine ek olarak, parlak burnuyla diğer ren geyiklerine öncülük eden Rudolph’u yarattı ve aynı isimli şarkıyı yayınladı.


Noel'i çalan Grinch

Noel ile ilgili hikayelere Noeli çalan Grinch ve Kurşun Askerler de eklendi. Bunun yanında, ABD’deki çocuklar o gece ziyarete gelecek Noel baba için kurabiye ve süt; ren geyikleri için ise havuç bırakmaya başladı. Avrupa’da bu gelenek farklı yiyeceklerle ilerledi.

Rusya'nın Noel Babası, 'Grandfather Frost'

Yirminci yüzyıl boyunca Avrupa ve ABD'de Noel birbirinden ilham almaya devam ederken, Rusya’da olaylar farklı gelişti. Devrim öncesine kadar kendi geleneksel Noel Babasına (Grandfather Frost) sahip Rusya, Stalin döneminde Noel’i ve hediye getiren figürleri yasakladı. 1930’larda ise Grandfather Frost bir Noel hediye getiricisi yerine Yılbaşı hediye getiricisi olarak tanıtılmaya başladı.

Türkiye’de daha önceleri elçiliklerde düzenlense de, ilk büyük çaplı yılbaşı kutlaması miladi takvime geçişin olduğu, 1926’yı 1927’ye bağlayan yılbaşı gecesi oldu. İlk özel yılbaşı piyangosu 1931 yılında verildi. Gazetelerde 1940’lardan itibaren yılbaşı temalı reklamlar yer almaya başladı. 

Hem 12 gün süren Noel ve Yılbaşı Günü’nün geçmişteki takvimsel karmaşası ve günümüzde pek dini bir anlam taşımaması gibi sebepler nedeniyle, hem de Amerikan Noel Kültürünün kitaplar, filmler ve şarkılar aracılığı ile diğer batı ülkeleri ve  batı dışı kültürlere empoze edilmesi sonucu Türkiye’de Yılbaşı, Noel’e çok benzer bir şekilde kutlanmaya başladı. Batı’da Noel için hazırlanan ve en az 12 gün boyunca dikili duran Noel ağacı, Türkiye’ye Yılbaşı ağacı olarak girdi. Batı’da herkesin birbirine hediye vermesi bir Noel geleneği iken bu Türkiye’ye bir yılbaşı geleneği olarak yerleşti. Dini anlamlarından tamamen arındırılmış Noel Baba, Batı'daki çocuklara Noel arifesi gecesi hediye bırakırken, Türkiye’de amacı tam olarak bilinmeyen bir dekorasyon ürünü oldu. Dahası, tüm bu benzerlikler Türkiye’nin seküler ve geleneksel kesimi arasında çatışmalara da sebep oldu. Bazı muhafazakarlar yılbaşının bir gavur bayramı olup Müslüman Türklerce kutlanmaması gerektiğini savunurken yılbaşını kutlayan Türkler, yılbaşının Noelden farklı olduğunu savunuyordu. İşin aslı ise, Türklerin yılbaşını dini olmayan Noel figür ve dekorasyonlarıyla kutluyor olmasıydı.

Bu gibi yeni gelenekler yalnızca Türkiye ile sınırlı değil. Noel geleneğinin tarihsel olarak yerleşmediği her ülke, bu modernleşmiş Noele ayak uydururken bazı şeyleri değiştirerek kendi yeni versiyonlarını uyguluyor. Örneğin, Japonya’da Noel arifesinde Noel ağacı altında romantik bir Kentucky Fried Chicken yemeği bir tür gelenek. 

Bunun yanında Avrupa da kendi geleneksel hediye vericilerini korumaya gayret ediyor, 6 Aralık Aziz Nikolas günü, Noelden farklı olarak kutlanmaya devam ediyor. Festivallerde geleneksel Noel Baba’nın yanında onun kötü yardımcıları yer alıyor. Hollanda’nın geleneksel Noel Babası Sinterklaas, ren geyiği yerine ata binmeye devam ediyor. ABD’de Noel ruhu ile ilgili her yıl yeni filmler çekiliyor, Mariah Carey, “All I Want For Christmas is You” adlı 1990’lardan kalma şarkısıyla her noelde müzik listelerine geri dönüyor. Rusya, geleneksel noeline tekrar sahip çıkıyor.  Japonya’da romantik bir noel kutlanıp, Türkiye'de kutlamalar için 6 gün daha bekleniyor. 6 Aralık 343’te ölen isyankar Aziz Nikolas ve 24 aralık gecesi doğan İsa, kendilerinden sonraki nesillerin kendileri ile ilgili yarattıkları bu geleneklerden habersiz bir şekilde uyumaya devam ediyor.

KAYNAK


Beğendiniz mi? Arkadaşlarınızla Paylaşın!

Sizin Tepkiniz Nedir?

Üzücü Üzücü
1
Üzücü
Korkunç Korkunç
1
Korkunç
Aydınlatıcı Aydınlatıcı
12
Aydınlatıcı
Berbat Berbat
2
Berbat
Komik Komik
5
Komik
Harika Harika
7
Harika
İnanılmaz İnanılmaz
7
İnanılmaz

0 Yorum

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yazı Formatı Seçiniz
Serbest Yazı
Yazılarınıza Görseller Bağlantılar Ekleyebilirsiniz
Liste
Klasik İnternet Listeleri
Geri Sayım Listesi
Klasik İnternet Geri Sayım Listeleri
Kişisel Test
Kişiliğe dair bir şey ortaya çıkarmayı amaçlayan sorular dizisi
Basit Test
Bilgiyi kontrol etmek isteyen doğru ve yanlış cevaplı sorular dizisi
Anket
Karar vermek veya görüş belirlemek için oylama yapmak